خانواده ،اهمیت ،عوامل استحکام و تهدیدات آن

اهمیت خانواده

خانواده كوچكترين واحد اجتماعي ودرعين حال بزگترين و  تاثير گذارترين واحد تربيتي در جوامع  به شمار مي آيد به طوري كه اين نهاد مي تواند منشا تحولات عظيم فردي اجتماعي ورشد ارزشهاي انساني در ميان اعضاي آن باشد خانواده مهم ترين  نهادي است كه فرد درآن پرورش مي يابد.

بنابر اين سرمايه گذاري وتوجه هرچه بيشتر به خانواده در دستور كار معلمان عالم ودر راس آنان پيامبران و پيشوايان اديان قرار گرفته است وامروز هم بشريت به جايي رسيده است  كه خود را ملزم به اين رويكرد مي داند تا جايي كه دولتها  توجه خاصي نسبت به رشد وتوسعه كيفي خانواده مبذول داشته و سعي دارند با در اختيار قرار دادن امتيازات و تسهيلات رفاهي وآموزشي  ومشاوره اي وبه طور كلي ارتقا ء سطح بهداشت وسلامت خانواده سعي بر افزايش كيفيت زندگي خانوادها دارندزيرا اين امر تاثير مستقيمي بر تر بيت نسل آينده جامعه خواهد داشت وخانواده مكاني  براي تربيت وپرورش انسانهاست كه تنها در صورت وجود  سلامت روحي ورواني  مي تواند انسانهاي پاك و سالم تحويل اجتماع  دهد.

 

بیانات آیت الله خامنه ایی

اسلام به خانواده، نگرشی درست، نگرشی اصیل و یک نگاه همراه با اهتمام است که خانواده، اصل قرار داده شده و به هم زدن بنیان خانواده یا آشفته نمودن آن، جزو بدترین کارهاست.

خانواده در اسلام، یعنی محل سکونت دو انسان، محل آرامش روانی دو انسان، محل انس دو انسان با یکدیگر، محل تکامل یک نفر به وسیله یک نفر دیگر. آنجایی که انسان در آن صفا می‏یابد، راحتی روانی می‏یابد، این محیط، خانواده است. کانون خانواده در اسلام، این‏قدر اهمیت دارد.

اسلام در بیان قرآن، در چند جا، این آفرینش زن و مرد و در نهایت زوجیت آنها را، برای آرامش زن و مرد شناخته است.

در قرآن، آیه «وَجَعَلَ مِنها زَوجَها لِیَسکُنَ اِلَیها» آمده است: خدای متعال زوج آدمی را از جنس او قرار داد. زوج زن را و زوج مرد را از جنس خود او قرار داده، «یَسکُنَ اِلیها» تا اینکه آدمی بتواند - چه مرد و چه زن - در کنار شوهر یا همسر احساس آرامش کند. این آرامش، سکونت و نجات از تلاطم‏های روحی و اضطراب‏های زندگی است. میدان زندگی، میدان مبارزه است و انسان در آن همواره در معرض نوعی اضطراب است. اگر این آرامش و سکونت به نحو صحیحی شکل پیدا کند، زندگی، سعادت‏مندانه می‏شود، زن خوشبخت می‏شود، مرد خوشبخت می‏شود، بچه‏هایی که در این خانه متولد می‏شوند و پرورش می‏یابند، بدون عقده رشد خواهند یافت و خوشبخت خواهند شد، یعنی از این جهت، زمینه برای خوش‏بختی همه اینها فراهم است.1

خانواده ، کلمه ای طیبه است . کلمه طیبه هم خاصیتش این است که وقتی یک جایی به وجود آمد، مرتب از خود برکت و نیکی می تراود و به پیرامون خودش نفوذ می دهد.

کلمه طیبه ، همان چیزهایی است که خدای متعال آن را با همان اساس صحیح به بشر اهدا کرده است. این ها همه کلمه طیبه است، چه معنویات و چه مادیات

اگر در جامعه ای ، خانواده مستحکم شد و زن و شوهر حقوق یکدیگر را رعایت کنند وبا هم اخلاق خوش داشته و سازگاری نمایند و با همکاری هم ، مشکلات را برطرف نمود ه وفرزندان را تربیت کردند ، آن جامعه به صلاح خواهد رسید و نجات پیدا خواهد کرد و اگر مصلحی در جامعه باشد می تواند این طور جوامع را اصلاح نماید. اگر خانواده ای نبود، بزرگترین مصلحین هم بیایند نمی توانند جامعه را اصلاح کنند.

هر کشوری که در آن بنیان خانواده مستحکم باشد، بسیاری از مشکلات آن کشور، به خصوص مشکلات اخلاقی و معنوی به برکت خانواده سالم و مستحکم برطرف می وشدو یا اصلاً به وجود نمی آید. این پیوند ازدواج زناشویی یکی از نعمات بزرگ الهی و یکی از اسرار آفرینش است و یکی از موجبات بقا و ماندگاری و صحت و صلاح جوامع است.

تشکیل خانواده اگر به شکل سالمی صورت بگیرد و اخلاق حاکم بر زوجین ، صحیح و منطقی و منطبق با اصول شرع ، با آن چه که خداوند معین فرموده باشد، این پایه اصلاح جامعه است و پایه سعادت همه افراد جامعه است.

تشکیل بنای خانواده، یک نیاز اجتماعی است، اگر در جامعه ای، خانواده ها درست بودند، سالم بودند، استحکام داشتند، تزلزل نداشتند، حدود و ثغور خانواده محفوظ بود، این جامنعه می تواند به خوبی اصلاح بشود. افرادش می توانند رشد فکری پیدا کند و از لحاظ روحی کاملاً سالم باشند می توانند انسان هایی بدون عقده باشند.2

 

انتقال فرهنگ‏ها و تمدن‏ها و حفظ اصول و عناصر اصلی یک تمدن و یک فرهنگ در یک جامعه و انتقالش به نسل‏های پی در پی، به برکت خانواده انجام می‏گیرد.

اساس ازدواج و مهم‏ترین مصلحت ازدواج، عبارت است از تشکیل خانواده. علت هم این است که اگر خانواده سالمی در یک جامعه‏ای وجود داشته باشد، آن جامعه سالم خواهد شد و مواریث فرهنگی خودش را به صورت صحیح منتقل خواهد کرد. در آن جامعه، تربیت کودکان، به بهترین وجه صورت می‏پذیرد. برای همین، در کشورها و جوامعی که خانواده دچار اختلال می‏شود، معمولاً اختلالات فرهنگی - اخلاقی به وجود می‏آید.

اگر نسل‏ها بخواهند فرآورده‏های ذهنی و فکری خود را به نسل‏های بعدی منتقل کنند و جامعه از گذشته خودش بخواهد سود ببرد، این فقط با خانواده ممکن است. در محیط خانواده است که اول بار، تمام هویت شخصیت یک انسان بر اساس فرهنگ یک جامعه شکل می‏گیرد و این پدر و مادرند که به طور غیرمستقیم و بدون اینکه تحمیلی باشد، بدون اینکه خود آنها تصنعی به کار ببرند، به طور طبیعی محتوای ذهن و فکر و عمل و معلومات و اعتقادات و مقدسات و اینها را به نسل بعدی منتقل می‏کنند.

مهمترين چيزى كه بشر به آن احتياج دارد، آرامش است. سعادت انسان در اين است كه از تلاطم و اضطراب روحى در امان و آرامش روحى داشته باشد. اين را خانواده به انسان مى‌دهد، هم به زن و هم به مرد. جمله‌ى بعدى بسيار جالب و زيباست. مى‌فرمايد: «و جعل بينكم مودة و رحمة»رابطه‌ى درست زن و مرد اين است: مودت و رحمت، رابطه‌ى دوستى، رابطه‌ى مهربانى، هم يكديگر را دوست بدارند و به هم عشق بورزند و هم با يكديگر مهربان باشند. عشق ورزيدن همراه با خشونت مورد قبول نيست، مهربانى بدون محبت هم مورد قبول نيست.

ممكن است انواع ظلمها در جامعه وجود داشته باشد، كه بايد اين ظلمها برداشته شود، اما درعين‌حال به مسؤوليت زن و مسؤوليت مرد كه در قبال هم هر دو مسؤوليتى به عنوان تشكيل خانواده دارند، بايد به چشم اهميت نگريسته شود، چون خوشبختى زن و خوشبختى مرد در اين است. بعضى خيال مى‌كنند زن كمبودش اين است كه مشاغل بزرگ و سروصدادار ندارد! خير، مشكل زن اين نيست. حتى آن زنى هم كه شغل بزرگى دارد، به محيط امنى در خانواده، به يك شوهر مهربان با محبت، به يك تكيه‌گاه مطمئن عاطفى و روحى - كه شوهر و مرد اوست - نيازمند است. طبيعت و نياز عاطفى و روحى زن اين است، بايد اين نياز برآورده شود.3

 

عوامل استحکام خانواده

 در اسلام برای تشكیل خانواده ، استانداردهایی معرفی شده است . هرقدر اركان تشكیل دهنده خانواده با آن استانداردها منطبق باشند به همان مقدار از شایستگی ، برتری واستحکام  برخوردار خواهند بود. از این رو، به طور اجمال می توان گفت خانواده مستحکم  از نظر اسلام ، آن است كه اركان آن شایسته و منطبق با استانداردهای اسلامی باشد، مناسبات و روابطی منطبق با آموزه های دینی بر آنها حاكم باشد، خروجی آن انسانهایی شایسته وموثر در ساخته شدن جامعه ایده آل اسلامی باشد. واما ملاك برتری، از نظر اسلام ، مال و ثروت و مانند آن نیست كه كسی به آنها ببالد. برتری خانواده به انطباق آن با استانداردهای اسلامی و برخورداری از ویژگیهای ارزشی و فضیلت هاست پاره ای از این فضیلت ها که موجب سلامت واستحکام خانواده می شود عبارتند از:

1-   رعایت  و پایبندی به موازین شرعی

زندگی ايده‌ال در عبوديت و بندگی خداوند  است و عبوديت اطاعت كامل از امر و نهی و دستورات الهی و عمل كردن به آن‌ها است كه  موفقيت در كسب زندگی ايده‌آل را در پی خواهد داشت.انجام واجبات وترک محرمات ، رعایت حلال وحرام وپیروی از الگوهای دینی  وهمچنین توکل به خدای بزرگ و توسل به انبیاء واولیاء الهی سبب تحکیم بنیاد خانواده می شود .

اسلام ، اهل بیت پیغمبر اكرم (ص ) را به عنوان نمونه ای كامل از خانواده برتر معرفی و صلاحیت الگویی آن را برای جهانیان امضا كرده است . خداوند سبحان این خانواده را از هرگونه رجس و پلیدی مبرا دانسته است ولحظه لحظه زندگی این بزرگواران منطبق با احکام الهی بود.به همین جهت زندگی انها الگوی جهانیان است .

 

بیانات آیت الله خامنه ایی

در تشکیل خانواده و در حفظ آن باید احکام اسلامی را رعایت کرد تا خانواده، سالم و در اوج باقی بماند. از این رو، در خانواده‏های دین‏دار که زن و شوهر به این حدود اهمیت می‏دهند، سال‏های متمادی بدون ناخرسندی با هم زندگی می‏کنند. محبت زن و شوهر به هم باقی می‏ماند و جدایی‏شان از هم سخت است و دل در گرو محبت یکدیگر دارند. این نیکی‏ها و این محبت‏هاست که بنای خانواده را ماندگار می‏کند و اسلام نیز به این امور ارزش بسیار می‏نهد. اگر روش‏های اسلامی رواج یابد، خانواده‏ها مستحکم خواهد شد، چنان که در گذشته‏های ما زمانی که هنوز ایمان مردم سالم‏تر و کامل‏تر بود، خانواده، کانونی پایدار و مطمئن بود. زن و شوهر به هم علاقه‏مندتر بودند. فرزندان در محیط‏های امن و سالم‏تری پرورش می‏یافتند. حالا هم راه همین است. بیشتر آن خانواده‏هایی که دستورهای اسلامی را رعایت می‏کنند، خانواده‏هایی محکم‏تر، بهتر و محیط‏های امن‏تری برای فرزندان و کودکان خواهند بود.

شما [زوجین] اگر بخواهید به راه مستقیم بروید، باید موازین شرعی را رعایت کنید و اخلاق خانواده را که در شرع مقدس معین شده است، مهم بشمارید (رعایت قوانین اسلام) سعادت زن و مرد را تضمین می کند و در محیط خانواده صفا و صمیمیّت به وجود می آورد.

زن و شوهر در داخل خانواده، بايد به هم در تبعيّت از دين و سلوك راه خدا ... كمك كنند و همراهى داشته باشند. اسلامى زندگى كردن در باب زناشويى به اين معناست كه زن و شوهر منطبق با خواسته اسلام، با هم مهربان و صميمى باشند و وفادار و قدردان و كمك كار يكديگر ادامه حيات دهند.4

 

خانواده خوب، یعنی زن و شوهری که با هم مهربان باشند، باوفا و صمیمی باشند و به یکدیگر محبت و عشق بورزند، رعایت همدیگر را بکند و مصالح همدیگر را مهم و گرامی بدارند. اولادی که در آن خانواده به وجود می‏آید، نسبت به او احساس مسئولیت کنند و بخواهند او را از لحاظ مادی و معنوی، سالم بزرگ کنند. بخواهند از لحاظ مادی و معنوی او را به سلامت برسانند. چیزهایی به او یاد بدهند، به چیزهایی او را وادار کنند، از چیزهایی او را باز دارند و صفات خوبی را در او تزریق کنند.

یک چنین خانواده‏ای، اساس همه اصلاحات واقعی در یک کشور است. چون انسان‏ها در چنین خانواده‏ای خوب تربیت می‏شوند، با صفات خوب بزرگ می‏شوند. با شجاعت، با استقلال عقل، با فکر، با احساس مسئولیت، با احساس محبت، با جرئت، جرئت تصمیم‏گیری، با خیرخواهی- نه بدخواهی- و با نجابت. وقتی مردم جامعه‏ای، این خصوصیات را داشته باشند، این جامعه دیگر روی بدبختی را نخواهد دید.

در شرع آمده که پیوند ازدواج را محکم نگهدارید. بعد هم شرایط زیادی برای ازدواج در همة زمینه ها معین کرده است. در زمینه اخلاق و رفتار گفته : وقتی زن گرفتید، وقتی شوهر کردید، باید اخلاقتان را خوب کنید، باید همکاری کنید، باید گذشت کنید، باید محبت کنید، باید او را دوست بدارید و باید به او وفاداری کنید، اینها همه اش احکام شرع است، اینها همه اش دستورات است. در روابط اجتماعی، این امر انسانی را امضا کرده، اما شرایطی برای آن قرار داده است. یکی از این شروط این است که این امر انسانی از حالت رابطه انسانی به یک معامله تجاری و بده ـ بستان مالی تبدیل نشود. این را شرع مقدس دوست نمی‏دارد. البته این شرایط شرایط کمالند، نه صحت، اما واقعاً شرطند.5

 

2- قناعت

 قناعت در اصطلاح به معنای بسنده کردن به قسمت خویش و خوشنود بودن آمده است.6                 يكي از خصايص بارزي كه مي تواند احساس رضايتمندي را در كانون خانواده حاكم كند، قناعت است. قناعت ابعاد وسيعي دارد كه يكي از نمودهاي آن قناعت مالي و اقتصادي است. قناعت مالي علاوه بر اين كه آرامش رواني در پي دارد مي تواند در تنظيم دخل و خرج زندگي و برقراري تعادل اقتصادي تاثير مستقيم داشته باشد. قناعت در زندگي باعث مي‌شود تا انسان نسبت به داشته‌هاي خود راضي باشد و در راستاي شكر براي داشتن آنها اقدام كند.

قناعت در زندگي انسان را نسبت به مسائلي كه در زندگي از آنها بهره‌مند نيست، آرام می کند  و حس رضايتمندي در انسان تقويت  می شود كه اين امر ابتداي موفقيت است.

 قناعت باعث سکون روحی و عدم ایجاد خصلت ها و حالات مخرب دنیوی و اخروی همچون حرص و ولع و دنیا طلبی و یا حتی به قولی استرس و فشار خون و سکته و هزاران بیماری امروزی که ناشی از فشارهای روحی و روانی اند می باشد. در سیره اقتصادی معصومین (علیهما السلام) اصل قناعت از مکمل های اصلی بحث کار و تلاش برای روزی است. کار و تلاش در برابر واگذاری امور به خدا قرار می گیرد و بسیار مورد سفارش معصومین (علیهما السلام) بوده است. قناعت مربوط به حوزه مصرف می باشد و منافاتی برای تلاش و ممانعتی برای کسب روزی ندارد

بیانات آیت الله خامنه ایی

از مهمترين فضايل اخلاقى قناعت است، و اگر امروز ما در برخى زمينه‌ها دچار مصيبت هستيم، به خاطر اين است كه اين اخلاق حسنه‌ى مهم اسلامى را فراموش كرده‌ايم امانت، درستكارى، حق‌طلبى، زيبايى‌طلبى - يكى از خلقيات خوب، زيبايى‌طلبى است، يعنى به دنبال زيبايى بودن، زندگى را زيبا كردن، هم ظاهر زندگى را و هم باطن زندگى را، محيط خانواده، محيط بيرون، محيط خيابان، محيط پارك و محيط شهر - نفى مصرف‌زدگى، عفت، احترام و ادب به والدين و به معلم. 7

قناعت لازمه زندگی سالم 

به شما عرض مى‏كنم: ما شما را دعوت نمى‏كنيم به زُهد سلمان و ابوذر. بين امثال من و شما، با سلمان و ابوذر، فاصله خيلى زياد است. ما هرگز ـ نه من و نه شما ـ طاقت آن چيزها را و آن علوّ و عروج و آن والايى را نداريم كه بخواهيم خودمان را به آن چيزها برسانيم. يا مثلاً فرض كنيد كه آرزوى آن را حتّى در دلمان بياوريم. اما من اين را عرض مى‏كنم كه اگر بين ما و آن‏ها، زندگى ما و زندگى آن‏ها، هزار درجه فاصله است، مى‏شود اين هزار درجه را، ده درجه، بيست درجه، صد درجه كم كرد. خودمان را به زندگى آن‏ها نزديك كنيم.

قناعت كنيد، از قناعت خجالت نكشيد. بعضى‏ها خيال مى‏كنند كه قناعت مال آدم‏هاى تهى‏دست و فقير است و اگر آدم (وضع مالى خوبى) داشت، ديگر لازم نيست قناعت كند. نه، قناعت يعنى در حد لازم، در حد كفايت، انسان توقف كند.

توقعات مادىِ زياد و بالا، موجب تنگى معيشت و موجب ناراحتى خود انسان مى‏شود. اگر انسان توقع خودش را از زندگى توقع كمى قرار دهد، اين مايه سعادت خواهد بود. نه فقط براى آخرت انسان خوب است. كه براى دنياى انسان هم خوب است.

سعى‏تان را بگذاريد بر زندگى ساده و به دور از اشرافى‏گرى، بر زندگى‏اى كه منطبق باشد بر زندگى متوسط مردم. نمى‏گويم پايين‏ترين مردم، (مى‏گويم) متوسط مردم. نگاه نكنيد به مسابقه مادى‏گرى. مسابقه هست. چنان‏كه در راه بهشت خدا مسابقه هست، در راه بهشت خيالى دنيا هم مسابقه هست. براى تجملاتش، براى مقام و قدرتش، براى اسم درآوردن و معروف شدنش، مسابقه هست. اين مسابقه، مسابقه ناسالمى است... هر كدام كه بخواهيد به اين مسابقه وارد شويد آن ديگرى مانع شود و به عنوان يك ناصح، عمل كند.

در همه مراحل بايستى ميانه‏روى و قناعت و گرايش به روش متواضعانه و فقيرانه را فراموش نكرد كه اين نظر اسلام است. 8

 

3- ساده زیستی

ساده زیستی وزهد یكی از فضائل اخلاقی است كه موردتشویق و ترغیب آیات قرآن و روایات اهل بیت(ع) است. چنانچه در معنای زهد وساده زیستی گفته اند : ضد‍ّ محبت دنیا و مال را زهد گویند و آن عبارت است از دل برداشتن از دنیا و آستین فشاندن بر آن و اكتفاء كردن به قدر ضرورت از برای حفظ بدن كه تجلی عملیِ آن در زندگی ساده زیستی و قناعت خواهد بود .9

انسانها‎ی ساده زیست اگرچه خود می توانند با استفاده‎ی از نعمتهای پروردگار زندگی بهتری را برای خویش فراهم سازند، اما از آنجاكه دلبستگی به زخارف دنیوی ندارند دیگران را بر خود مقدم نموده و خود به اندكی از مال دنیا اكتفاء می كنند.«وَ یُؤْثِرُونَ عَلى أَنْفُسِهِمْ وَ لَوْ كانَ بِهِمْ خَصاصَهٌ»10

پیامبر اسلام (ص) در توصیف زاهدان می فرماید: زاهد دوست دارد آنچه را كه خدا دوست دارد و دشمن دارد آنچه را او دشمن دارد، از حلال دنیا اجتناب كرده، به حداقل اكتفاء می كند و به حرام آن اعتنائی ندارد.»11

در قرآن كریم نیز بردوری از دنیا و فریفته نشدن از آن تأكید شده است.«وَ مَا الْحَیاهُ الدُّنْیا إِلاَّ مَتاعُ الْغُرُورِ»12.

زندگی دنیا جز كالایی فریب دهنده چیزی نیست.«و لا تَغُرَّنَّكُمُ الْحَیاهُ الدُّنْیا»13

«زندگی دنیا شما را فریب ندهد». لكن این بدان معنی نیست كه مؤمنین از نعمتهای دنیا بهره مند نشوند و رهبانیت در پیش گیرند؛ زیرا درجای دیگر به سختی با این باور غلط مبارزه كرده، می فرماید: «قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِینَهَ اللَّهِ الَّتِی أَخْرَجَ لِعِبادِهِ وَ الطَّیِّباتِ مِنَ الرِّزْقِ»14

بگو ای پیامبر، چه كسی زینت های خدا را كه برای بندگان آفریده حرام كرده و از صرف روزی حلال منع كرده است.» پس آنچه از نظر قرآن مذموم است دل بستن به دنیا و بهرمند نساختن دیگران از نعمتهای الهی است.»15

 

 

بیانات آیت الله خامنه ایی

ساده زيستي چيز بسيار باارزشي است. ما اگر بخواهيم تجمل و اشرافيگري و اسراف و زياده روي را ـ كه واقعا بلاي بزرگي است ـ از جامعه مان ريشه كن كنيم با حرف و گفتن نمي شود... عمل ما بايستي مويد و دليل و شاهد بر حرفهاي ما باشد.16

زندگى را ساده بگيريد، خودتان را اسير تشريفات نكنيد. اگر از اول وارد مسابقه تشريفات شديد، ديگر رها شدن از آن سخت است. حالا هم جمهورى اسلامى است. اگر كسى بخواهد ساده زندگى كند مى‏تواند. يك روزى بود كه نمى‏شد، سخت بود. اگرچه بعضى به دست خودشان (زندگى را) مشكل مى‏كنند. در لباسشان، در مسكنشان، در تجملاتشان

در همه امور زندگى‏تان سادگى را رعايت كنيد. اولش هم از همين مراسم ازدواج است، از اين‏جا شروع مى‏شود. اگر ساده برگزار كرديد، قدم بعدى‏اش هم مى‏شود ساده و الا شما كه رفتيد آن مجلس كذايىِ مثل اعيان و اشراف‏هاى زمان طاغوت را درست كرديد، بعد ديگر نمى‏توانيد برويد توى خانه كوچكى مثلاً با وسايل مختصرى زندگى كنيد. اين جور نمى‏شود ديگر. چون خراب شده و از دست رفته است. از اول، زندگى را پايه‏اش را بر اساس سادگى و ساده‏زيستى بگذاريد تا زندگى بر خودتان، بر كسانتان و بر مردم جامعه ان‏شاءالله آسان شود.17

صرفه‌جويى

از ديدگاه قرآني اسراف كلمه بسيار جامعي است كه هرگونه زياده روي در كميت و كيفيت و بيهوده گرايي و اتلاف و مانند آن را شامل مي شود، يكي از مذموم ترين اعمال محسوب ميگردد و در آيات و روايات فراواني از آن مذمت شده است. با توجه به محدوديت منابع روي زمين، هر اسراف كاري سبب محروميت بسياري از انسانهاي بي گناه خواهد شد. روح اسراف معمولاً با خودخواهي و خودپسندي و بيگانگي از خدا و خلق خدا همراه است.

اين روش قرآني است كه به هنگام تشويق به استفاده از مواهب فوراً جلو سوء استفاده را گرفته و به اعتدال توصيه مينمايد. هنگاميكه امر به خوردن و نوشيدن و استفاده از نعمتهاي الهي مي فرمايد چون طبع زياده طلب انسان ممكن است از اين دستور سوء استفاده كرده به جاي بهره وري عاقلانه و اعتدال آميز از پوشش و تغذيه صحيح، راه تجمل پرستي و اسراف و تبذير را پيش گيرد، بلافاصله تاكيد ميكند كه: كُلوُا وَاشرَبوُا وَلاتُسرِفوُا بخوريد و بياشاميد و از اسراف بپرهيزيد كه خداوند مسرفان را دوست ندارد.

به خاطر اثرات زيانبار اسراف و تبذير، اين خصلت ناپسند در كلام الهي شديداً محكوم شده، در رديف گناهان قرار گرفته و مسرفان برحسب مورد به درجات مختلفي از عقاب وعده داده شده اند

بیانات آیت الله خامنه ایی

 

صرفه‌جويى را شعار خودتان قرار دهيد. صرفه‌جويى به معناى گدابازى نيست كه بعضى بگويند چرا نمى‌گذاريد مردم از نعمتهاى خدا استفاده كنند. نه، استفاده كنند، ولى اسراف و زياده‌روى نكنند. اسراف در جامعه، لازمه‌ى اشرافيگرى و تقسيم نابرابر ثروت و مايه‌ى تضييع اموال عمومى و نعمت الهى است. صرفه‌جويى صحيح - همان كه در اسلام به آن قناعت مى‌گويند - به معناى نخوردن نيست. به معناى زياده‌روى نكردن، مال خدا را حرام نكردن و نعمت الهى را ضايع نكردن است. اگر جامعه‌اى بخواهد قناعت و صرفه‌جويى را - كه يك دستور اسلامى است - عمل كند، بايد متوجه باشد كه در شكل كلى به عدالت اجتماعى و مسأله‌ى عدالت پرداخته شود. براى اين‌كه بشود اين راه را ادامه داد، همه و همه بايد كوشش كنند. حال كه بحمدالله كشور در راه سازندگى حركت مى‌كند، از عدالت غفلت نكنند و ميدان براى سوءاستفاده كنندگان باز نشود. مسؤولان قضايى، با استحكام دادگاهها و دستگاههاى قضايى، مسؤولان اجرايى، با دقت در سپردن مسؤوليتها و كارها و طرحها و ثروتها به افراد امين، مسؤولان قوه‌ى مقننه و نمايندگان مجلس شوراى اسلامى، با وضع قوانين مناسب، بايد اين زمينه را فراهم كنند.18

جدا از اسراف و زياده‌روى پرهيز كنند. ما حق نداريم به عنوان يك ملت، مصالح بزرگ و ملى و دورنگر - بلكه مصالح نقد مهم و كنونى - خود را به خاطر خواسته‌هاى شخصى خودمان - كه ما را به اسراف و بى‌بندوبارى در مصرف مى‌كشاند - فدا كنيم و آنها را نديده بگيريم. همه بايد مسأله‌ى صرفه‌جويى را جدى بگيرند.

توصيه‌ى مهم من عبارت است از صرفه‌جويى. دولت هم بايد صرفه‌جويى كند، ملت هم بايد بكند. دولت، علاوه بر صرفه‌جويى بايستى راههاى صرفه‌جويى را هم به مردم تعليم دهد. تا وقت نگذشته است - تا ماههاى اول سال، سپرى نشده است - بايستى فهرستى از انواع صرفه‌جوييهايى را كه مردم مى‌توانند بكنند – در آب، نان، بنزين و در مصارف گوناگون و همه‌ى چيزهايى كه براى صرف آنها مجبوريم از سرمايه‌هاى كشور و نفت مصرف كنيم - و راههاى صرفه‌جويى در آنها را به مردم تعليم و نشان دهند؛ مردم هم جدا سعى كنند كه صرفه‌جويى نمايند.19

 

عفو و گذشت

هر زن و شوهرى طبعا در زندگى خود دچار خطاها و لغزش هايى مى شوند چرا که انسان جايزالخطا است و به غير از چهارده معصوم(عليهم السلام) کسى را نمى توان مصون از اشتباه و لغزش دانست. به همين جهت قرآن کريم مى فرمايد: «وليعفوا وليصفحوا الا تحبون ان يغفرالله لکم و الله غفور رحيم؛ آنان شايسته است عفو کنند و از لغزش هاى ديگران چشم بپوشند آيا دوست نمى داريد که خداوند نيز شما را عفو کند البته که خدا آمرزنده و مهربان است.» يکى از علل مهم اختلافات خانوادگى عدم تحمل و کم صبرى زن و شوهر نسبت به يکديگر است اين بگومگوها معمولا در اول زندگى بيشتر است و هر قدر که زن و مرد بيشتر همديگر را مى شناسند و درک مى کنند و عفو و اغماض به خرج مى دهند تدريجا نزاع ها فروکش کرده و جاى خود را به مهر و صفا و گذشت مى دهد. امام صادق(عليه السلام) فرمود: هر انسان مسلمانى که خشمگين شود و با وجود فوران شعله غضب و توانائى بر اعمال آن، خشم خود را فرو برد خداوند در روز قيامت دل او را سرشار از رضايت و خشنودى خود خواهد نمود.

آرى بهترين و زيباترين روش در تقويت بنيان خانواده توسل به عفو و گذشت و بردبارى در مقابل خطاهاى اعضاى خانواده بويژه زن و شوهر نسبت به همديگر است. رسول خدا(صلى الله عليه و آله) فرمود: عفو و گذشت را از عادات روزمره خود قرار دهيد زيرا که عفو موجب عزت و سربلندى هر بنده اى است پس عفو کنيد تا خداوند شما را عزيز و بلندمرتبه گرداند. زنان و مردان مسلمان نه تنها از خطاهاى خود نسبت به همديگر عفو مى کنند بلکه از ترشروئى و نگاه هاى تند نسبت به همديگر اجتناب مى ورزند. پيامبر(صلى الله عليه و آله) فرمود: حق زن بر شوهرش اين است که او را گرسنه نگذارد، بدنش را بپوشاند و هرگز با او با بدخلقى و ترشروئى و چهره اى گرفته برخورد ننمايد

نادیده گرفتن مسایل کوچک

مسائل کوچک می توانند در نهایت به اختلافاتی چاره ناپذیر تبدیل شوند. همیشه دو نفر با تمام نیرو برای غلبه بر مشکلات اصلی تلاش می کنند ، ولی سرانجام مشکلات کوچک آنان را مغلوب می سازد ؛ چیزهای بی اهمیتی که فرصت وخیم تر شدن یافته است

بیانات آیت الله خامنه ایی

توصيه مى‌كنم به همسران خود مهر بورزيد، به آنان وفادار باشيد و خويشتن را در سرنوشت يكديگر شريك بدانيد. از گره افتادن در رشته‌ى زندگى مشترك برحذر باشيد و گره هاى كوچك و بى‌اهميت را ناديده بگيريد. خداوند به شما خوشبختى و شادكامى و اعتلاء روحى عطا فرمايد و كانون زندگيتان را با فرزندانى تندرست و صالح، گرمى و روشنى ببخشد.    20

عدم اسراف

«اسراف» به معنای تجاوز از حد و زیاده‌روی‌کردن است و آن یا از جهت کیفیت است که صرف کردن مال است در موردی که سزاوار نیست ... و یا از جهت کمیّت است و آن صرف کردن مال است در موردی که سزاوار است لیکن بیشتر از آنچه شایسته است و بعضی صرف مال را در موردی که سزاوار نیست، «تبذیر» گفته‌اند و صرف مال را در زیادتر از آنچه سزاوار است، اسراف دانسته‌اند .21

اسراف و تبذیر در آیات قرآن و روایات ائمه(ع) مذمّت و نکوهش شده است.چنانکه در آیة بیست و نه سورة مبارکة اعراف آمده است: «بخورید و بیاشامید، ولی از حد نگذرانید. به درستی که خداوند اسراف کنندگان (تجاوز کنندگان از حد) را دوست نمی‌دارد.»

هم‌چنین در سورة مبارکة مؤمن آیة سی‌وچهار به اسراف‌کنندگان و شک‌کنندگان، وعدة عقوبت و عذاب داده شده و در آیة بیست و هفت از سورة‌ مبارکة بنی‌اسرائیل در یک تشبیه زیبا و هشدار دهنده اسراف کنندگان، برادران شیطان خوانده شده‌اند.

در روایات صادره از معصومین(ع) نیز اسراف و تبذیر نکوهش شده؛ چنان‌که رسول اکرم(ص) فرمودند: «کسی که بنایی برای دیدن و شنیدن مردم می‌سازد، خدای متعال آن بنا را ... طوقی برگردنش کرده و او را به آتش می‌اندازد.» از آن حضرت سؤال شد منظور از بناکردن برای دیدن و شنیدن مردم چیست؟ حضرت فرمود: «بنایی است که زیادتر از احتیاج بسازد، بدان منظور که بر همسایگان و برادران دینی خود مباهات ورزد.»

در روایت دیگری از امام صادق(ع) آمده است: «جز این نیست که خداوند، اقتصاد (میانه‌روی در مخارج زندگی) را دوست، و اسراف را دشمن می‌دارد...»

بیانات آیت الله خامنه ایی

همه موظفند اسراف نكنند ـ هم مسئولان و كارگزاران و كساني كه مامور انجام كارهايي در دولت هستند و هم آحاد مردم اگر بخواهيم بااسراف مبارزه كنيم بايد براي اين كار برنامه ريزي انجام گيرد و آن را مسئولان دولتي انجام دهند.22

اسراف فعل حرام است گناه است خلاف شرع است 23

 اسراف يك لجنزار است. ريخت و پاش مالي يك وسوسه ي شيطاني است.24

مصرف بايد به اندازه باشد نه به حد اسراف و زياده روي.25

مصرف بايد در حد لازم باشد نه در حد اسراف. 26

من اين را از آحاد ملت و مسئولين كشور و مامورين دولت امسال تقاضا دارم. انضباط اقتصادي و مالي يعني مقابله با ريخت و پاش زياده روي و اسراف. ريخت و پاش مالي و زياده روي در خرج كردن و زياده روي در مصرف به هيچ وجه صفت خوبي نيست .27

بايد عادت كنيم مصرف خود را تعديل و كم كنيم مصرف‌گرايى براى جامعه بلاى بزرگى است. اسراف، روزبه‌روز شكافهاى طبقاتى و شكاف بين فقير و غنى را بيشتر و عميقتر مى‌كند. يكى از چيزهايى كه لازم است مردم براى خود وظيفه بدانند، اجتناب از اسراف است. دستگاههاى مسؤول بخشهاى مختلف دولتى، بخصوص دستگاههاى تبليغاتى و فرهنگى - به‌ويژه صدا و سيما - بايد وظيفه‌ى خود بدانند مردم را نه فقط به اسراف و مصرف‌گرايى و تجمل‌گرايى سوق ندهند، بلكه در جهت عكس، مردم را به سمت قناعت، اكتفا و به اندازه‌ى لازم مصرف كردن و اجتناب از زياده‌روى و اسراف دعوت كنند و سوق دهند. مصرف‌گرايى، جامعه را از پاى درمى‌آورد. جامعه‌اى كه مصرف آن از توليدش بيشتر باشد، در ميدانهاى مختلف شكست خواهد خورد. ما بايد عادت كنيم مصرف خود را تعديل و كم كنيم و از زياديها بزنيم.28

فاصله گرفتن از مصرف گرایی

مصرف بايد در حد لازم باشد، نه در حد اسراف. من به خانمهاى مسلمان، به خانمهاى جوان و به خانمهاى خانه‌دار عرض مى‌كنم: سراغ اين مصرف‌گرايى كه غرب مثل خوره به جان جوامع دنيا و از جمله جوامع كشورهاى در حال توسعه و كشورهاى رو به پيشرفت و از جمله كشور ما انداخته است، نرويد. مصرف بايد در حد لازم باشد، نه در حد اسراف. خانمهاى كسانى كه همسرانشان يا خودشان مسؤوليتهايى در بخشهاى مختلف كشور دارند، بايد از لحاظ دورى از اسراف، نسبت به ديگران الگو باشند. بايد براى ديگران درس باشند و نشان دهند كه شأن زن مسلمان بالاتر از اين حرفهاست كه اسير زر و زيور و جواهر آلات و از اين قبيل شود. نمى‌خواهيم بگوييم اينها حرام است، مى‌خواهيم بگوييم شأن زن مسلمان بالاتر از اين است كه در دورانى كه بسيارى از مردم جامعه‌ى ما محتاج كمكند، كسانى بروند پول بدهند طلا بخرند، زينت‌آلات بخرند، وسايل زندگى رنگارنگ بخرند و در انواع و اقسام روشها و منشهاى زندگى، اسراف كنند. اسراف، الگوى زن مسلمان نيست.29

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

آفات  خانواده

نهاد مقدس خانواده مانند هر نهاد دیگری در معرض تهدیدها و عوامل آسیب زا فراوان  قرار دارد که هر یک  متناسب  به قدرت و ضعف می توانند ستون های این نهاد را مورد تهاجم قرار دهند وموجب بروز آشفتگی ها ناسازگاری، عدم تربیت فرزندان،رهایی عاطفی و در نهایت به فروپاشی و طلاق شوند پس بایستی در گام اول این عوامل مورد شناسایی و دقت نظر قرار گیرند و تمامی زوجین نسبت به این موارد آگاهی لازم را کسب نمایند تا در موارد ضروری واکنش مناسب را بروز دهند

1- عدم شناخت و آگاهی به اصول زندگی مشترک

در برخی از خانواده ها به علت عدم شناخت زن و شوهر نسبت به یکدیگر، عدم آگاهی نسبت به اهداف و انگیزه های ازدواج ، بی انصافی ها، پیش داوری ها، فریبکاری ها ، عدم احساس مسئولیت و بی توجهی به اصول اخلاقی ، بنیاد خانواده متزلزل می شود.مهمترین عاملی که موجب آسیب پذیری خانواده می شود، عدم شناخت و انحراف از هدف های ازدواج  است. زن و شوهری که هدف های ازدواج و تشکیل خانواده را نشناخته اند و یا فراموش کرده اند، در کدام مسیر حرکت می کنند؟ کدام روش و وسیله را برای نیل به کدام هدف انتخاب می کنند ، برای رفع این مشکل در موردآیین همسرداری و نظایر آن ، به دانش و مهارت خود بیفزایید و از این طریق تعادل و سلامت خانواده را حفظ کنید.

2- سست شدن باورهای مذهبی

شاید مهمترین عاملی که بنیاد خانواده را تهدید می کند، سست شدن باورهای مذهبی  و اصول اخلاقی  و فقدان معنویت باشد. هرگاه زن و شوهر در روابط خود، خدا را فراموش کنند و در حضور و غیاب یکدیگر به گونه ای برخورد کنند که خدا غایب است، با دست خود کانون خانواده را به سوی تزلزل و نابودی سوق داده اند .

 زمانی که ارزش ها، نگرش ها و باورهای حاکم بر روابط زن و شوهر براساس لذت طلبی ، مصلحت گرایی، ماده گرایی و سودطلبی استوار باشد، بی شک روابط انسانی از معنویت تهی می شوند. این نوع روابط بسیار سست و شکننده خواهند بود و به محض بروز موقعیتی خاص مانند بی پولی ، تنگدستی ، بیماری ، کهولت و افزایش سن و نظایر آن از درون متلاشی می گردد و با هر بهانه ای از هم می گسلد .

3- عدم صداقت و فریبکاری

جوهر روابط سالم میان زن و شوهر صداقت است . صداقت  اعتماد را بنیاد می نهد. زن یا شوهری که با همسر خود صادق  نیست و با دادن وعده و وعیدها می خواهد زندگی کند ، با رفتار خود کانون گرم و صمیمی خانواده را دچار تزلزل می کند. زن و شوهری که از واقعیت ها دور هستند و در عالم اوهام و تخیلات زندگی می کنند ، آیا می توان گفت که زندگی زناشویی  موفقی خواهند داشت ؟ گاهی اوقات پنهان کردن حقایق ( مخفی کاری ) و فریب دادن ( فریب کاری ) موجب می شود ارکان خانواده متزلزل شود و روابط زن و شوهر آسیب ببیند.

4- بی توجهی به نیازهای همسروفرزندان

 زوج های موفق  کسانی هستند که در صدد ارضای نیازهای همسر خود می باشند. بنابراین هر زن یا شوهرش وظیفه دارد نیازهای جسمی و روحی همسرش را بشناسد و در مقام ارضای آنها برآید.ارضای نیازها به طریق درست و مطلوب به رشد همه جانبه و ایجاد امنیت روانی زوجین منجر می شود و در نتیجه سلامت خانواده تأمین می گردد. برای مثال هر انسانی نیاز به « امنیت »، «محبت» ، «توجه و احترام » دارد. لذا هرگاه این گونه نیازها از طرف همسر تأمین نشود ، فرد احساس ناامنی روانی می کند و بهداشت روانی خانواده  مختل می شود.

بدیهی است توجه به نیازهای همسر، فقط به نیازهای زناشویی ختم نمی شود. احترام و پذیرش ، نگاه مهربان به یکدیگر، در کنار هم حضور داشتن ، در فعالیت های مشترک شرکت کردن ، و نظایر آن نشانه توجه به نیازهای همسر است

بیانات آیت الله خامنه ایی

مراقب خانواده‌هاى‌تان باشيد. گاهى اوقات خانواده‌ها وسيله‌ى فساد مى‌شوند، وقتى ما مراقبشان نباشيم، آنها مى‌شوند مفسد ما. چرا؟ چون آنها يك اهرم فشارقوى عليه ما دارند، آن چه است؟ آن، محبت ما به آنهاست. اين محبت، روى ما اثر مى‌گذارد و ذهن، فكر، عقايد و تشخيص‌مان عوض مى‌شود و خيلى چيزهايى كه مى‌گفتيم خوب نيست، بعد يواش يواش مى‌بينيم كه نه، خيلى هم بد نيست! اينها آفت است، اينها را خيلى مراقب باشيد. حتما به اين نكات، عناصر خودتان را متوجه كنيد وايمان را در بين خانواده‌هاى‌تان، تقويت كنيد

ايمان را در بين خودتان، در بين مجموعه‌تان و در بين زن و بچه‌ى‌تان، خانواده‌هاى‌تان، تقويت كنيد. 30

5 - دخالت های ناروای  اطرافیان 

دخالت دیگران مانند اقوام و آشنایان ، والدین زن یا شوهر موجب شعله ورشدن اختلافات زن و شوهر می گردد و در نهایت به طلاق و جدایی منجر می شود. زن یا شوهر به ویژه در اوایل زندگی مشترک توسط دیگران به طور ناشیانه راهنمایی و یا در برخی موارد تحریک می شوند. گاهی اوقات مادرشوهر یا پدرشوهر و مادرزن یا پدرزن علیرغم علاقه ، در زندگی مشترک فرزندانشان مزاحمت ها و آسیب  هایی را به وجود می آورند. در استحکام و انحلال بنیاد خانواده ، عوامل متعدد دخالت دارند و هر یک از عوامل اثرات گوناگون آنی یا تأخیری برجا می گذارند . برای مثال مخالفت پدر و مادرِ زن یا شوهر با ازدواج به عمل آمده ، به عنوان عامل زمینه ساز ، ممکن است در درازمدت سلامت خانواده را تهدید کند و تأثیر خود را به شکل طلاق و جدایی ظاهر سازد. جدایی و طلاق در زمره ی حساس ترین ، پیچیده ترین و محرمانه ترین حوادث زندگی  انسان محسوب می شود و باید به عنوان یک پدیده چند عاملی مورد بررسی قرار گیرد.

6- مسائل اقتصادی و مالی

زندگی زناشویی بر پایه اشتراک بنا شده است . از این رو به کار بردن عبارت هایی از قبیل «مال من» ، «جهیزیه من» ، «مال تو» و نظایر آن پایه اشتراک را متزلزل و به تفرقه و جدایی تبدیل می کند. زن و شوهر جوان ، آگاه ، و بصیر روی این عبارت ها خط بطلان می کشند و آنها را به « مال ما »، « مسئله ما » و « مشکل ما» تبدیل می کنند.

پیوند هایی که بر پایه انگیزه های مادی و ثروث زن یا شوهر پی ریزی شده، پس از مدتی از هم می گسلد و بنیاد خانواده را متلاشی می کند. قدیمی ها جمله زیبایی را می گفتند که : «آدم نان خالی بخورد، اما دلش خوش باشد.» این جمله بیانگر آن است که نیازهای مادی انسان در حد متوسط تأمین شود، اما نیازهای روانی باید در حد بالا مورد توجه قرارگیرد.

انسان ها نیازهای مادی دارند که باید در حد متعادل ارضاء شود، اما مسائل مادی نباید همه ی امور را تحت الشعاع قرار دهد. زندگی زناشویی  نشیب و فراز دارد و زن و شوهر باید با رعایت صرفه جویی، قناعت و عدم تجمل گرایی مسائل اقتصادی  زندگی مشترک خود را تنظیم و اداره کنند. گاهی اوقات مسائل مالی و اقتصادی بهانه هستند و زمانی که از زن یا شوهر سؤال می شود که چرا با یکدیگر سازش ندارید، به این گونه مسائل اشاره می نمایند و در نهایت «عدم توافق» و «عدم تفاهم» را عامل اصلی طلاق و جدایی معرفی می کنند. بدیهی است که این عامل کلی و مبهم ( عدم توافق ) نمی تواند ما را به سوی شناخت عواملی که سلامت خانواده را تهدید می کنند، هدایت کند.

7- بي بندوباري

عامل دیگری که سبب آسیب زایی خانواده می شود تنوع طلبی ، هوسرانی و ازدواج مجدد زن یا شوهر است . شوهر یا زن به فرمان احساسات خود ، با زن یا مرد دیگری ارتباط نزدیک برقرار می کند و رابطه خود با همسر قبلی را سست می نماید . در این شرایط عواملی از قبیل زیبایی و یا ثروت طرف مقابل موجب گرایش به روابطی خارج از چهارچوب خانواده یا بر قراری روابط پنهانی می شود. این وضعیت موجب می شود روابط زن و شوهر مخدوش گردد، بنیاد خانواده سست شود و سرنوشت فرزندان به خطر افتد

بیانات آیت الله خامنه ایی

وقتي بنياد خانواده سست شد ، وقتي که محدوديت هاي قانوني به کناري رفت ، بي بندوباري جنسي شد، پدر و مادر به خانه بي علاقه شدند، نسل از طهارت و پاکي خودش افتاد ، اين خطر بزرگ نسل هاي آينده را تهديد مي کند.

امروز يكى از بزرگترين بلاهايى كه گريبان كشورهاى غربى را به‌شدت گرفته و آنها را به وضعيت نامطلوب شديدى دچار كرده، مسأله‌ى خانواده است. لذا هر مردى كه شعار خانواده بدهد، از نظر غربيها و بخصوص از نظر زنان در غرب، يك فرد مطلوب و يك مرد محبوب است. چرا؟ چون از تزلزل بنياد خانواده رنج مى‌برند، به خاطر اين‌كه متأسفانه غرب، خانواده، يعنى كانونى را كه براى مرد و زن و بخصوص براى زن محيط امن و آرامش است، از دست داده است. بسيارى از خانواده‌ها متلاشى شده‌اند. بسيارى از زنان تا آخر عمر تنها زندگى مى‌كنند. بسيارى از مردان، زن مورد علاقه و مورد نظر خود را نمى‌يابند و بسيارى از ازدواجها در اولين سالهاى پيدايش از بين مى‌رود.31

 

اگر مرد و زن در غير از محيط خانواده ، در محيط اجتماع ، تحصيل ، کار و محيط هاي غير قانوني به لذت جنسي خود سرگرم و مشغول شوند، بزرگ ترين ضايعه اي که به وجود مي آيد اين است که يک پيوند قوي ميان زن و مرد و ميان خانواده منقطع شده، از بين مي رود.

در جامعه اگر فساد بود، خانواده ضعيف مي شود و اگر خانواده قوي بود، فساد در جامعه زمينه ي رشد پيدا نمي کند. اين يکي از مهم ترين انگيزه هاي اسلام است براي اين که در سطح جامعه بي بند وباري جنسي و بر آمدن شهوات به صورت آزاد و بي قيد و شرط وجود نداشته باشد.

محيط خانواده وقتي در تهديد قرار گرفت يقينأ فساد جنسي و رواج بي بند و باري جنسي در جامعه را نسبت به خانواده دارد. وقتي محيط خانواده تهديد شد و سست گرديد، نسل هاي آينده، نسل هاي غير قابل اعتمادي خواهند شد.

خانواده، محل آسايش انسان است. هيچ انساني، بدون داشتن يک خانواده ي آسوده و آرام و راحت، مزه ي زندگي و طعم واقعي حيات انساني را نخواهد چشيد .32

9- ابتذال

يكى از پيامدهاى سوء و ناگوار بدحجابى و ابتذال در پوشش، ايجاد اختلالات روانى در فرد و جامعه مى‏باشد، بعضى از زنان بر اساس نياز ذاتى و فطرى خود براى جلب رضايت محيط به خودآرائى و جلوه‏گرى پرداخته، فكر و انديشه خود را خواسته يا ناخواسته در بعد تمايلات و تخيلات پوچ، محدود مى‏كنند. پوشش ناقص زن در جامعه فشارهاى جبران‏ناپذيرى بر روان، اعصاب و شخصيت او وارد مى‏سازد چرا كه او در اين حالت خود را در معرض پاسخ گوئى به تهاجم نظرها و افكار مختلف مى‏بيند و از محقق ساختن شخصيت خود عاجز مى‏ماند، در اين صورت يا به سوى بى‏تفاوتى و بى قيدى كشيده مى‏شود و يا به تخيلات و اعمال نامناسب دست مى‏زند، كه در هر دو صورت خود و اطرافيانش را از نظر روانى، عقلانى و فرهنگى در معرض سقوط قرار مى‏دهد

بدحجابى منشأ پاره‏اى از رذايل اخلاقى در باطن فرد مى‏گردد، »ابتذال در لباس«، »ابتذال در اخلاق« مى‏آورد و »مدپرستى«، »هواپرستى« را در پى دارد، چه بسيار افرادى كه به علت ابتذال در پوشش، دچار بيمارى‏هاى كبر و غرور و عجب و ريا... مى‏گردند وچه بسيار كسانى كه به خاطر مد پرستى كه منشأى جز هواپرستى ندارد، در دام انواع مفاسد و معاصى گرفتار مى‏آيند.

 هر قدر زن از شخصيت معنوى و زيبائى‏هاى درونى برخوردار باشد، به همان ميزان خود را از به نمايش گذاشتن زيبائى‏هاى ظاهرى و جسمانى و خودنمايى و تن‏آرائى بى نياز مى‏بيند و همان‏گونه كه حجاب رمز پاكى و بازيابى شخصيت زن مسلمان است، چنين زنى ديگر در خود كمبودى احساس نمى‏كند و ارزش خويش را در تن‏آرائى و خودنمايى و لباس‏هاى رنگارنگ و حركات هوس‏انگيز نمى‏داند.

در مقابل زنان فاقد شخصيت و بدحجابى كه به نمودهاى ظاهرى و تجمل و تنوع مى‏پردازند و به سراغ اسباب آرايش و زيورآلات جالب‏تر و كفش و لباس شيك‏تر مى‏پردازند، از آن قشر زنانى هستند كه از سرمايه‏هاى معنوى محرومند و جمال معنوى، براى آنان نامفهوم است، اينان، كمبود خويش را بدين گونه جبران مى‏كنند و عطش شخصيت‏يابى را از اين طريق فرو مى‏نشانند

 

بیانات آیت الله خامنه ایی

اگر ارتباط بى‌قيد و شرط و بى‌بندوبارى در روابط زن و مرد وجود داشته باشد، اين موجب فساد خواهد شد. اگر به صورت افراطى به شكل مدپرستى درآيد، اين به فساد خواهد انجاميد. اگر اين مقوله‌ى زيباسازى و رسيدن به سر و وضع و لباس و امثال اينها، مشغله‌ى اصلى زندگى شود، انحراف و انحطاط است، مثل اين‌كه در دوره‌ى طاغوت، آن خانمهاى اعيان و اشراف، پشت ميز آرايش مى‌نشستند. فكر مى‌كنيد چند ساعت مى‌نشستند؟ شش ساعت! اين واقعيت دارد و ما خبرهاى دقيق داشتيم كه شش ساعت مى‌نشستند! يك انسان، اين مدت براى آرايش صرف وقت كند كه مى‌خواهد مثلا به عروسى برود و موى سرش را، يا صورتش را اين‌طورى درست كند! اگر كار به اين شكل درآيد، انحراف و انحطاط است، اما فى‌نفسه، رسيدن به سر و وضع و لباس، بدون اين‌كه در آن خودنمايى و تبرج باشد، عيبى ندارد.33

10- چشم و هم  چشمي

پديده چشم و هم چشمي از جمله  نابهنجاري هايي است كه در ميان مردم و به خصوص زنان به شكل گسترده وجود دارد و بيشتر افراد دست كم در موردي و يا زماني گرفتار اين نابهنجاري اجتماعي شده اند.  مولفه هاي اساسي چشم و هم چشمي را مي بايست در تظاهر، رقابت، احساس خودكم بيني و ارضاي آن به اشكال مادي و ظاهري و مانند آن دانست.

چشم و هم چشمي به اين معناست كه فرد به بلوغ فكري كامل نرسيده است. در واقع چنين فردي ضعف دروني خود را با ظواهر بيروني جبران مي كند، اما در نهايت هيچ گاه راضي نمي شود

عدم اعتماد به نفس نقش مؤثري در شكل گيري پديده چشم و هم چشمي دارد  فردي كه چشم و هم چشمي مي كند ، به دليل احساس كهتري و حقارتي كه دارد ، مي خواهد در انجام كار يا زمينه اي از ديگران بهتر باشد و سعي مي كند به نوعي سرپوشي بر اين احساس بگذارد ، به همين خاطر خود را توانمندتر و بهتر از آنچه كه هست ، قلمداد مي كند. در حالي كه انسان بايد به دنبال تأمين نيازهاي طبيعي خود باشد و در حد طبيعي هم براي تأمين آنها تلاش كند.

بیانات آیت الله خامنه ایی

بر خلاف آن چه در تفکر عرف جا افتاده است، اين مسئله هم از جانب زن و هم از سوي مرد پيش مي آيد. تنها نتيجه اين اخلاق، ايجاد اختلافات زناشويي است. در صورتي که راه پيشگيري از اين بيماري خيلي آسان تر است.  طبق نظريه قرآن، مؤمن آن است که به تمام تجملات و چشم و هم چشمي ها و اسراف ها پشت پا مي زند. سادگي اساس دين و شيوه بزرگان اخلاق بوده است. برخي همسران پيوسته زندگي ديگران را به رخ همسر مي کشند و با اين وسيله او را تحقير مي کنند. زن و شوهر موظفند براي حفظ روابط صميمانه و مهر آميز، يک بار و براي هميشه دست از مقايسه هاي ويرانگر بردارند و به اين وسيله، موجبات آزردگي يا تحقير طرف مقابل را فراهم نياورند. گاه اين نوع مقايسه ها به خانواده هاي زن و شوهر نيز کشيده مي شود و هر يک از دو طرف، خانواده و بستگان خود را با بستگان طرف مقابل مقايسه مي کند  و امکانات و امتيازات آن ها را به رخ همسر مي کشد. در حقيقت اين گونه رفتارها از ضعف هاي شخصيتي دو طرف حکايت مي کند و نشان مي دهد که اين قبيل افراد هنوز به رشد و بلوغ فکري و روحي لازم نرسيده و راه و رسم زندگي مشترک را نياموخته اند.

يكي از آفتهاى محيط خانواده، چشم و هم‌چشمى، دنبال تجمّلات رفتن و رقابت و مسابقه براى زياده‏روى در مادّيات گذاشتن است.35

11- انتقام گیری و بهانه جویی

انتقام گیری، بهانه گیری و عیب جویی از مهمترین عوامل آسیب زایی خانواده و روابط زن و شوهر به شمار می آیند . طرح مکرر « دلخوری ها » ، نقاط ضعف و نارسایی ها ، ساختمان روابط زناشویی را تهدید و تخریب می کند. بنابراین در مواقع اختلاف و خطا سعی کنید همسرتان را عفو کنید ؛ نقاط مثبت او را ببینید و «کهنه قباله ها» را زنده نکنید ! همچنین سعی کنید به قول معروف از «کاه» ، «کوه» نسازید و با دیده اغماض به رفتار و گفتار یکدیگر نگاه کنید . راستی زن و شوهری که قصد آزار و اذیت یکدیگر را دارند، کانون خانواده را در چه وضعیتی قرار می دهند؟

12- سلطه گری شوهر یا زن

 خانواده ، کانون محبت  ، آزادی ، تفاهم  و مشورت است. هرگاه روش شوهر یا زن در زندگی مشترک ، سلطه جویی و سلطه گری باشد و هرکدام بخواهند نظرات خود را به اعضای خانواده تحمیل کنند، فضای خانواده به یک فضای استبدادی و نامطلوب تبدیل می شود. در چنین فضایی شوهر یا زن مرتب به دیگران دستور می دهند، امر و نهی می کنند و هنگام بروز یک رفتار نامطلوب ، اعضای خانواده را تهدید می کنند و یا اجازه صحبت به دیگران نمی دهند . این وضعیت سلامت خانواده را به خطر می اندازد و اعضای خانواده احساس حقارت می کنند. نتیجه این وضع ، سرکشی ، نافرمانی و لجاجت در رفتار اعضای خانواده خواهد بود. در چنین خانواده ای مشارکت و مشاورت معنا ندارد و شوهر یا زن تنها تصمیم گیرنده و همه کاره است . در هر صورت « مرد سالاری» یا « زن سالاری» بنیان خانواده را متزلزل می کند و موجب بروز ستیزه های خانوادگی می شود.

13- تجمل گرایی

مال‌پرستي، يکي از جلوه‌هاي برجسته دنياپرستي است و تجمل گرايي نماد بارز مال‌دوستي است.دنيا زدگي سرآغاز همه زشتي‌هاست. وقتي مال دوستي به اوج ‌رسيد و به مال‌پرستي گراييد، عامل بسياري از لغزش‌ها مي‌شود و انسان‌ها را از راه کمال باز مي‌دارد تجمل‌گرايي سبب مي‌شود فرد بيشتر از آن چه توليد مي‌کند، مصرف کند. بدين ترتيب، در سطح وسيع‌تر، جامعه‌أي که به کج راهه تجمل‌طلبي گام نهاده است، جامعه‌أي مصرف زده خواهد بود؛ يعني با مصرف شدن بيشتر منابع و امکانات آن، ديگر در توليد و سرمايه‌گذاري قدرت کافي نخواهد داشت.حسادت، رقابت، چشم و هم‌چشمی و نداشتن هدف در زندگی از عوامل موثر در گرایش افراد به تجمل‌گرایی است

بیانات آیت الله خامنه ایی

یکی از موجبات سعادت خانواده‌ها و اشخاص، این است که تقیّدات زاید و تجمّلات زیادی و پرداختن بیش از اندازه لازم به امور مادی، از ندگی‌ها دور شود. لااقل بخش اصلی زندگی محسوب نشود. یک چیز حاشیه‌ای، یک کنار باشد. زندگی را از اوّل باید ساده برداشت و محیط زندگی را باید محیط قابل تحمّلی کرد

ساده زندگی کردن منافاتی با رفاه هم ندارد. آسایش هم که اصلاً در سایه ساده زندگی کردن است.»

يكي از آفتهاى محيط خانواده، چشم و هم‌چشمى، دنبال تجمّلات رفتن و رقابت و مسابقه براى زياده‏روى در مادّيات گذاشتن است. 36 

اسیر تجمّلات و تشریفات و چشم و هم‌چشمیها نشوید. خودتان را در دام مسابقة  مادی در امر زندگی نیندازید. هیچ کس در این مسابقه، خوشبخت و کامیاب نمی‌شود. این ظواهر زرق و برق دار زندگی شخصی، اینها هیچ کدام انسان را نه خوشبخت می کند، نه دلشاد و راضی می‌کند، اصلاً انسان هر چه گیرش می آید، باز چیز بیشتری را می‌خواهد. در حسرت یک چیز بهتری است. در شرع مقدس هست – العفاف و الکفاف- به همان زندگی که بشود گذراند و انسان محتاج کسی نباشد و در عسرت نباشد، این جور پیش ببرید.37

 

به اعتقاد من، گرایش به سمت مدگرایی و تجمل گرایی و تازه طلبی و افراط در كار آرایش و نمایش در مقابل مردان، یكی از بزرگترین عوامل انحراف جامعه و انحراف جوانان ماست. در مقابل اینها، خانمها بایستی مقاومت كنند.

 

غربی ها برای این كه از زن، آن چنان موجودی به وجود بیاورند كه مورد نظر خودشان است، محتاج این هستند كه دائما مد درست كنند و چشمها و دلها و ذهنها را به همین چیزهای ظاهری و كوته نظرانه مشغول كنند. كسی كه به این چیزها مشغول شد، كی به ارزشهای واقعی خواهند رسید؟ مجال پیدا نمی كند برسد. زنی كه در فكر باشد از خود وسیله ای برای جلب مردان بسازد، كی فرصت این را پیدا خواهد كرد كه به طهارت اخلاقی فكر كند و بیندیشد؟ مگر چنین چیزی ممكن است؟ آنها این را می خواهند. آنها مایل نیستند كه زنان جوامع دنیای سوم، دارای فكر روشن و آرامانخواه باشند؛ خودشان دنبال هدفهای بزرگ حركت كنند و شوهر و فرزند خود را هم حركت بدهند. زنان جوان در جامعه ی ما باید خیلی مراقب باشند، تا این كمند ناپیدای بسیار خطرناك فرهنگ و تفكر غربی را بشناسند؛ از آن پرهیز كنند و جامعه زنان را از آن جدا و برحذر بدارند.38

 

 

ارجاعات

1-      مجله طوبی شماره 24

2-      کتاب مطلع عشق-خانواده سالم در نگاه رهبر معظم انقلاب

3-      بيانات در همايش بزرگ خواهران در ورزشگاه آزادى به مناسبت جشن ميلاد كوثر 30/07/1376

4-      بیانات مقام معظم رهبري پیرامون خانواده به مناسبت روز ملی خانواده

5-      خطبه عقد مورخة 6/10/1372

6-      معارف و معاریف ج1 ص373

7-      بيانات در ديدار رئيس و مديران سازمان صدا و سيما 11/09/1383

8-       بيانات در اجتماع بزرگ مردم در صحن امام خمينى(ره) مشهد مقدس رضوى 01/01/1376

9-      معراج السعاده  ص275 ـ ملا احمد نراقی (ره) ـ تهران / انتشارات دهقان( بی تا).

10-  حشر / 9

11-  معانی الاخبار ـ ص 268

12-  حدید/20

13-  انعام / 130

14-  اعراف / 32

15-  كتاب اخلاق در قرآن / ص 216تا 228 - محمد تقی مصباح یزدی

16-  بیانات در ديداربا رئيس جمهوري و اعضاي هيئت دولت 1387 6 2

17-  بيانات در خطبه‌هاى نماز عيد فطر 15/09/1381

18-  بيانات در اجتماع بزرگ مردم در صحن امام خمينى(ره) مشهد مقدس رضوى 01/01/1376

19-  پيام به ملت شريف ايران، به مناسبت حلول سال نو01/01/1377

20-  پيام تبريك به مناسبت جشن ازدواج يك هزار زوج دانشجوى دانشگاههاى تهران 24/11/1387

21-  گناهان کبیره/ شهید آیت‌الله دستغیب ص100

22-   پيام به مناسبت آغاز سال جديد 1375 1 1

23-  بيانات در خطبه هاي نماز عيد سعيد فطر 1372 1 4

24-  بيانات در ديدار اقشار مختلف مردم در “صحن امام خميني” حرم حضرت علي بن موسي الرضا(ع) 1374 1 3

25-  پيام به مناسبت حلول سال 1371 هجري شمسي 71 1 1

26-  بيانات در ديدار گروهي از زنان به مناسبت فرخنده ميلاد حضرت زهرا (س) و “روز زن 1371 9 25)

27-  پيام نورزي به مناسبت حلول سال جديد 1374 1 1

28-  يانات در خطبه‌هاى نماز عيد فطر 15/09/1381

29-  بيانات در ديدار گروهى از زنان، به مناسبت فرخنده ميلاد حضرت زهرا(س) و «روز زن» 25/09/1371

30-   بيانات در ديدار وزير، مديران و كاركنان وزارت اطلاعات 13/07/1383

31-   بيانات در همايش بزرگ خواهران در ورزشگاه آزادى به مناسبت جشن ميلاد كوثر 30/07/1376

 

32-  شمیم یاس شماره 26

33-  بيانات در ديدار با فرماندهان عالى‌رتبه‌ى نيروهاى نظامى و انتظامى، و اعطاى آيين‌نامه‌ى انضباطى نيروهاى مسلح به رئيس ستاد فرماندهى كل قوا 22/10/1369

34-  احزاب ایه 33

35-  بیانات مقام معظم رهبري پیرامون خانواده به مناسبت روز ملی خانواده

36-  خطبه عقد8/03/1372

37-  خطبه عقد 20/07/1377

38-  بیانات رهبر معظم انقلاب در دیدار با جمع كثیری از پرستاران، به مناسبت میلاد حضرت زینب كبری علیها السلام و روز پرستار، 22/8/1370